सुनको हरेक गहना शुद्ध सुन र अरू धातुको मिश्रण हो। क्यारेटले कुन धातु कति छ भन्ने बताउँछ, र यसैले गहनाको रङ, बलियोपन र मूल्यको ठूलो हिस्सा तय गर्छ। यो गाइडले नेपालमा चल्ने एकाइ र चित्रका सहायताले शुद्धता बुझाउँछ, ताकि तपाईं बिल वा मूल्य लेखिएको ट्याग ढुक्कसँग पढ्न सक्नुहोस्।
यो गाइडमा
क्यारेटको अर्थ के हो
सुनको शुद्धता २४ भागमा गनिन्छ। शुद्ध सुन २४ क्यारेट हो। २२ क्यारेटको गहनामा २२ भाग सुन र २ भाग अरू धातु हुन्छ, अर्थात् ९१.६% सुन। अरू धातु, प्रायः चाँदी, तामा र जस्ता, ले सुनलाई कडा बनाउँछन् र यसको रङ बदल्छन्।
चित्र १
कुन क्यारेटमा कति सुन हुन्छ
धेरै गहनामा तीन अङ्कको शुद्धता अङ्क पनि छापिएको हुन्छ: हजार भागमा कति भाग सुन छ भन्ने। ९१६ भनेको २२ क्यारेट, ७५० भनेको १८ क्यारेट र ५८५ भनेको १४ क्यारेट हो। २४ क्यारेटको शुद्ध सुनमा ९९९, र सबैभन्दा शुद्ध बिस्कुटमा ९९९९ लेखिन्छ।
सुनको शुद्धता तालिका
| क्यारेट | सुनको मात्रा | छाप | स्वभाव | सामान्य प्रयोग |
|---|---|---|---|---|
| २४K | ९९.९% वा बढी | ९९९ · ९९९९ | गाढा पहेँलो। धेरै नरम: छिट्टै बाङ्गिन्छ र कोरिन्छ। | बिस्कुट, असर्फी, सादा चेन र लकेट |
| २२K | ९१.६% | ९१६ | राम्रो पहेँलो, लगाउन पुग्ने बलियो। | परम्परागत हार, चुरा, तिलहरीको लकेट, कानका गहना |
| १८K | ७५.०% | ७५० | हल्का रङ र धेरै कडा। सेतो र गुलाबी सुनमा पनि बन्छ। | हीरा र रत्न जडित गहना |
| १४K | ५८.५% | ५८५ | फिक्का र धेरै टिकाउ। | हरेक दिन लगाउने हलुका हीराका र फेसन गहना |
चित्र २
नापअनुसार कोरिएको शुद्धता
यो तालिका र यी चित्र तपाईं आफ्नो वेबसाइट वा छापामा यो पृष्ठको लिङ्कसहित प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।
२४, २२ कि १८ क्यारेट: कुन रोज्ने?
२४ क्यारेट: शुद्ध सुन
तिर्ने हरेक ग्राममा सबैभन्दा धेरै सुन शुद्ध सुनमै हुन्छ, त्यसैले असर्फी र बिस्कुट २४ क्यारेटका हुन्छन्। तर यो सबैभन्दा नरम पनि हो। पातला गहनामा खाल्डो पर्छ, अँकुसे खिइन्छ र रत्न खुकुलो हुन सक्छ। त्यसैले २४ क्यारेट मसिनो जडानभन्दा सादा र ठोस डिजाइनमा राम्रो हुन्छ।
२२ क्यारेट: परम्परागत रोजाइ
नेपालका धेरैजसो परम्परागत गहना २२ क्यारेटमा बन्छन्। यसले मानिसले सुनमा खोज्ने न्यानो रङ जोगाउँछ र धेरै लगाइने चुरा, चेन र हारका लागि पुग्ने कडा हुन्छ। शुद्धताको नजिक भएकाले २२ क्यारेटका गहना पछि साट्दा वा फेरि बनाउँदा पनि राम्रो मूल्य पाइन्छ।
१८ क्यारेट: हीरा र रत्नका लागि
१८ क्यारेटको मिश्रणमा एक चौथाइ अरू धातु हुन्छ, जसले यसलाई धेरै कडा बनाउँछ। रत्न समात्ने काँटा र जडान बलियो रहन्छन्, त्यसैले हीराका गहना प्रायः १८ क्यारेटका हुन्छन्। यो फिक्का हुन्छ, र हरेक ग्राममा सुन कम हुने भएकाले उही तौलको २२ क्यारेटभन्दा सस्तो पर्छ।
| तपाईं चाहनुहुन्छ… | रोज्नुहोस् | किन |
|---|---|---|
| बचतका रूपमा सुन | २४K | प्रति ग्राम सबैभन्दा धेरै सुन |
| दुलहीका र परम्परागत गहना | २२K | परम्परागत रङ, पुग्ने बलियो, मूल्य टिक्छ |
| हीराको औंठी वा रत्न जडित गहना | १८K | कडा मिश्रणले रत्न बलियोसँग समात्छ |
| कम बजेटमा हरेक दिन लगाउने हलुका गहना | १८K वा १४K | टिकाउ र प्रति ग्राम कम मूल्य |
छापावाल, तेजाबी र नेपालको दैनिक दर
नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघ (FENEGOSIDA) ले हरेक दिन सन्दर्भ दर प्रकाशित गर्छ, जसलाई देशभरका जौहरीले मान्छन्। दर प्रति तोला र प्रति १० ग्राममा दिइन्छ।
मूल्य सोध्दा दुई शब्द सुनिन्छन्:
- छापावाल सुन भनेको शुद्ध सुन हो, जसको दर हलमार्क सुनका रूपमा प्रकाशित हुन्छ।
- तेजाबी सुन भनेको परम्परागत गहनाको अलि कम शुद्धताको सुन हो, जुन कम दरमा बिक्छ। समाचारमा तेजाबीलाई करिब २२ क्यारेट, लगभग ९२% शुद्ध भनिएको छ।
दुई दर फरक हुने भएकाले मूल्य कुन दरमा निकालिएको हो, सधैँ सोध्नुहोस्।
चित्र ३
एक तोला र दस ग्राम, नापअनुसार
FENEGOSIDA को दरमा आधारित र दिनहुँ अद्यावधिक हुने हाम्रो पोखरा दर यस वेबसाइटको हरेक पृष्ठको माथिल्लो पट्टीमा र गृहपृष्ठको सुन र चाँदीको दर खण्डमा देखिन्छ।
नेपालमा हलमार्क र शुद्धताको छाप
नेपाल गुणस्तर परिषद्को २०१४ (ई.सं.) को निर्णयपछि नेपाल गुणस्तर तथा नापतौल विभाग (NBSM) ले सुन र चाँदीका गहनाका लागि हलमार्क प्रमाणीकरण सुरु गरेको हो। प्रमाणित गहनामा शुद्धता र प्रमाणित मितिसहित NS छाप हुन्छ।
यो व्यवस्था स्वैच्छिक छ। सन् २०१६ का समाचारअनुसार यो स्वदेशी जौहरीका लागि अनिवार्य थिएन, र NBSM ले आफ्नो परीक्षण उपकरण जडान गर्दै थियो। व्यवहारमा नेपालमा बिक्ने धेरैजसो गहनामा सरकारी हलमार्कभन्दा बनाउनेकै शुद्धता छाप, जस्तै ९१६, हुन्छ। छाप बनाउनेको भनाइ हो, त्यसैले बिल पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
| छाप | यसले के बताउँछ |
|---|---|
| ९१६ · ७५० · २२K · १८K | बनाउनेको शुद्धता छाप: जौहरीले गहनामा भनेको सुनको मात्रा। |
| NS छाप | NBSM को प्रमाणीकरण, शुद्धता र प्रमाणित मितिसहित। |
| तपाईंको बिल | शुद्धता, खुद सुनको तौल, प्रयोग गरिएको दर र हरेक शुल्क। सम्हालेर राख्नुहोस्: साट्दा वा बेच्दा यही तपाईंको प्रमाण हो। |
शुद्धता कसरी जाँचिन्छ
| तरिका | कसरी काम गर्छ | गहनामा दाग लाग्छ? | केका लागि उपयुक्त |
|---|---|---|---|
| कसौटी ढुङ्गा | गहनालाई कालो ढुङ्गामा घोटिन्छ र त्यसको धर्सोलाई थाहा भएको कडापनको तेजाबले जाँचिन्छ। | सानो घोटिएको दाग | अनुभवी जौहरीको छिटो जाँच |
| XRF मेसिन | एक्स-रेले केही सेकेन्डमै सतहका धातु नाप्छ। | लाग्दैन | छिटो र नबिगारी जाँच; सतह मात्र पढ्छ, त्यसैले मोलम्बाले झुक्याउन सक्छ |
| फायर एसे | सानो नमुना पगालेर र शुद्ध गरेर सुन ठ्याक्कै नापिन्छ। | लाग्छ, नमुना झिकिन्छ | प्रयोगशालाको जाँच: सबैभन्दा सही तरिका |
हाम्रो पसलको कुनै गहनाको शुद्धताबारे प्रश्न छ भने हामीलाई सोध्नुहोस्। हामी हलमार्क प्रमाणित सुन मात्र प्रयोग गर्छौँ।
नेपालमा सुनका गहनाको मूल्य कसरी निकालिन्छ
नेपालमा जौहरीहरूले गहनाको मूल्य चार चरणमा निकाल्छन्। खुद तौलमा जर्ती (खेर जाने सुन) प्रतिशत वा ग्राम/तोलाको तौलका रूपमा थपिन्छ। त्यो तौललाई त्यस दिनको सुनको दरले गुणा गरिन्छ, ज्याला (बनाउने खर्च) जोडिन्छ, र माथिबाट २% विलासिता कर लाग्छ।
- चरण १खुद तौल + जर्तीजर्ती: % वा ग्राम/तोलाको तौल
- चरण २× प्रति ग्राम दरप्रति तोला दर ÷ ११.६६३८
- चरण ३+ ज्यालारुपैयाँमा बनाउने खर्च
- चरण ४+ २% विलासिता करसुनको मूल्य र ज्यालामा
- नतिजाअन्तिम मूल्यपत्थर भए त्यसको मूल्य छुट्टै
चित्र ४
उदाहरण: प्रति तोला रु. २,९०,७०० मा २० ग्रामको चेन
- सुनको मूल्य२० ग्राम + १०% जर्ती = २२.०० ग्राम × प्रति ग्राम रु. २४,९२३रु. ५,४८,३१२
- ज्यालाउदाहरण: रु. १,५००रु. १,५००
- विलासिता करसुनको मूल्य + ज्यालाको २%रु. १०,९९६
- अन्तिम मूल्यरु. ५,६०,८०८
बिलमा सबैभन्दा धेरै फरक पर्ने कुरा ज्याला हो: सादा चेन बनाउन जालीदार दुलही सेटभन्दा धेरै कम काम लाग्छ। डिसेम्बर २०२४ मा कान्तिपुरमा प्रकाशित एक टिप्पणीमा १५% सम्म ज्याला र ग्राहकले जाँच्न नसक्ने जर्तीको गुनासो गरिएको थियो। समाधान सजिलो छ: विस्तृत मूल्य सोध्नुहोस् र जर्ती, ज्याला र कर छुट्टाछुट्टै देखिने बिल लिनुहोस्।
क्याल्कुलेटरआजको पोखरा दरमा जुनसुकै गहनाको मूल्य निकाल्नुहोस्सुनको मूल्य क्याल्कुलेटर खोल्नुहोस् →शुद्धता, बिक्री र साटफेर
पुरानो सुन बेच्दा वा नयाँ गहनासँग साट्दा जौहरीले त्यसलाई तौलन्छ, शुद्धता जाँच्छ र त्यस दिनको दरमा सुनको मूल्य निकाल्छ। पत्थर र मोतीको तौल घटाइन्छ, र पहिले तिरेको ज्याला प्रायः फिर्ता हुँदैन। त्यसैले किनेको वर्षौँपछि पनि शुद्धताको महत्त्व रहन्छ।
किन्नेका लागि शुद्धताको जाँचसूची
प्रश्न र उत्तर
के २२ क्यारेट सुन सक्कली सुन हो?
हो। २२ क्यारेट सुनमा ९१.६% शुद्ध सुन हुन्छ। बाँकी ८.४% अरू धातुले यसलाई लगाउन पुग्ने बलियो बनाउँछ। नेपालमा परम्परागत गहनाको सबैभन्दा चल्तीको शुद्धता यही हो।
सुनको गहनामा ९१६ को अर्थ के हो?
९१६ भनेको २२ क्यारेट सुनको शुद्धता छाप हो: हरेक १,००० भागमा ९१६ भाग सुन। ७५० भनेको १८ क्यारेट र ५८५ भनेको १४ क्यारेट।
हीराका गहना किन प्रायः १८ क्यारेटका हुन्छन्?
१८ क्यारेट सुनमा एक चौथाइ अरू धातु हुन्छ, जसले यसलाई २२ वा २४ क्यारेटभन्दा धेरै कडा बनाउँछ। काँटा र जडान बलियो रहन्छन्, त्यसैले रत्न सुरक्षित रहन्छन्।
छापावाल र तेजाबी सुनमा फरक के?
छापावाल भनेको शुद्ध सुनको व्यापारिक नाम हो, जसको दर हलमार्क सुनका रूपमा प्रकाशित हुन्छ। तेजाबी गहनाको अलि कम शुद्धताको सुन हो, जुन कम दरमा बिक्छ। मूल्य कुन दरमा निकालिएको हो, सोध्नुहोस्।
प्रति तोला दरलाई प्रति ग्राममा कसरी बदल्ने?
प्रति तोला दरलाई ११.६६३८ ले भाग गर्नुहोस्। जस्तै, प्रति तोला रु. २,९०,७०० भनेको प्रति ग्राम करिब रु. २४,९२३ हो।
नेपालमा सुनका गहनाको मूल्य कसरी निकालिन्छ?
१ तोलाभन्दा बढीका गहनाका लागि: अन्तिम मूल्य = ((खुद तौल + जर्ती) × दर + ज्याला) + विलासिता कर। हलुका गहनाको मूल्य फरक तरिकाले निकालिन्छ। जर्ती खुद तौलमा थपिने प्रतिशत हो, दर भनेको त्यस दिनको प्रति ग्राम सुनको दर (प्रति तोला दर ÷ ११.६६३८), ज्याला बनाउने खर्च हो, र विलासिता कर सामान्यतया २% हुन्छ। जस्तै, प्रति तोला रु. २,९०,७०० मा २० ग्राम, १०% जर्ती, रु. १,५०० ज्याला र २% करसहित लगभग रु. ५,६०,८०८ पर्छ। आफ्नै अङ्क हाम्रो सुनको मूल्य क्याल्कुलेटर मा हालेर हेर्नुहोस्।
सुनको गहनामा जर्ती भनेको के हो?
जर्ती खेर जाने सुनको शुल्क हो: गहना काट्दा, रेत्दा र टल्काउँदा खेर जाने सुनको भुक्तानी। नेपालमा जौहरीहरूले हरेक गहनामा यो खुद तौलको प्रतिशत वा ग्राम/तोलाको तौलका रूपमा थप्छन्। १०% जर्ती भएको २० ग्रामको गहनाको हिसाब २२.०० ग्राममा हुन्छ। कति लाग्छ सोध्नुहोस् र बिलमा हेर्नुहोस्।
के १८ क्यारेट सुन धमिलो हुन्छ?
शुद्ध सुन धमिलो हुँदैन। कम क्यारेटमा चाँदी र तामा बढी हुने भएकाले वर्षौँमा अलिकति धमिलो हुन सक्छ। जौहरीकहाँ सफा गराएर टल्काउँदा फेरि चम्किन्छ।
स्रोत
- The Kathmandu Post Traders now offer 999 fine gold (21 January 2017)
- ShareSansar Hallmark certification for gold, silver introduced (11 November 2014)
- ShareSansar Gold, silver hallmarking system in limbo (21 January 2015)
- The Himalayan Times Hallmarking of gold jewellery to begin soon (26 October 2016)
- Kantipur The burden of wages on gold ornaments (15 December 2024)
- FENEGOSIDA Federation of Nepal Gold and Silver Dealers’ Association: daily rates
सिद्धार्थ ज्वेलर्स, पोखराको टोलीले लेखेको। इतिहास र चलनसम्बन्धी तथ्य माथिका स्रोतबाट लिइएका हुन्; चलन परिवार र समुदायअनुसार फरक हुन्छन्।